Misrning qadimiy yodgorliklari

Zamonaviy dunyoda har bir inson borishi kerak bo'lgan joylar mavjud. Ko'pincha bular energiya va ruhiy markazlar bo'lib, ularda qadimiy, kuchli energiyaga ega yodgorliklar joylashgan yoki hozir ham mavjud. Ko'p davrlarning almashinuviga guvoh bo'lgan Misrda ham shunday joylar bor.

Karnak ibodatxonasi

Misrning ushbu qadimiy yodgorligi dunyodagi eng katta ochiq osmon ostidagi ekspozitsiyadir. Zamonaviy Luksor shahrining markazidan ikki tomonda ikkita ibodatxona – Karnak va Luksor ibodatxonalari joylashgan. Bir vaqtlar Luksor markazi o'rnida ibodatxonalarni bir-biriga bog'laydigan xiyobon bo'lgan va uning bo'ylab qo'riqchi Sfinkslar o'tirgan.

Bir yarim ming yildan ortiq vaqt davomida bizgacha Karnak ibodatxona majmuasi sifatida yetib kelgan Ipet Sut, asosiy mahalliy diqqatga sazovor joy va ma'muriy markaz bo'lgan.

Majmua quyosh xudosi Amon-Raga, uning sevimlisi Mutga (u malikalarga homiylik qilgan) va ularning o'g'li – oy xudosi Xonsuga bag'ishlangan uchta ulkan qismdan iborat.

Yangi podsholik davridagi har bir fir'avn Ra makonini kengaytirishga o'z hissasini qo'shishga intilgan. Qizil qumtoshdan nafis relyeflar bilan bezatilgan, xudolar uchun ajoyib xonalar qurilgan. Yonida oltin bilan qoplangan qizil Asvan granitidan yasalgan ulkan obelisklar o'rnatilgan.

Karnak majmuasining shimoliy qismida sher boshli urush ma'budasi Sexmetning ibodatxonasi joylashgan. Ibodatxonaning muqaddas joyida hozir ham Sexmetning haykali turibdi, bu, ehtimol, bizgacha yetib kelgan Misr xudosining eng hayratlanarli tasviridir.

Mamlakatga uyg'unlikni chaqirish uchun Mut ibodatxonalaridan birining atrofida Amon-Raning xotinining yetti yuzdan ortiq granit nusxalari o'rnatilgan. Hozir bu joyda o'nlab singan haykallar ko'tarilib turibdi.

Ramses II davrida kengligi 100 m dan ortiq va chuqurligi taxminan 50 m bo'lgan, 144 ta ustunga ega ulkan gipostil zali qurilgan. Balandligi 19,5 m bo'lgan, ochilgan papirus gullari shaklidagi tepaliklarga ega o'n ikkita markaziy ustun qisman hozirgi kungacha saqlanib qolgan, afsuski, ularda oltin qolmagan, ammo shunga qaramay ular kamroq hayratlanarli ko'rinmaydi, sehrlab, fikrlarni ufq orqasiga olib ketadi.

Karnak ibodatxona majmuasining o'ziga xos xususiyati shundaki, bitta majmua hududida Vaqt xo'jayini – Tarix tomonidan yaratilish farqi ba'zan o'n asrdan ortiq bo'lgan yodgorliklar to'plangan.

Luksor ibodatxonasi

Dastlab, Karnak majmuasi kabi, asosiy Misr xudolari Ra, Mut va Xonsuga bag'ishlangan juda oddiy ibodatxona, fir'avn Amenxotep III hukmronligi davrida butun ulug'vorligi bilan gullab-yashnagan.

Shu paytdan boshlab ibodatxonaga toshga aylangan muqaddas qamish poyalari bog'lamlari shaklidagi ustunlari bo'lgan hashamatli vestibyul orqali kirilgan. Faqat uchdan bir qismi saqlanib qolgan ustunlar devorlarida Amonning muhim bayrami haqida hikoya qiluvchi relyeflar ko'rinadi.

Luksor ibodatxonasining zallari va yo'laklari orasida mammisi ayniqsa qiziqarli – bu xonaning devorlarida fir'avnlarning Misr malikalari va ilohiy Amon-Raning nikohidan tug'ilishi haqidagi afsona tasvirlangan.

Podshohlar va malikalar vodiysi

Mashhur podshohlar vodiysi ham Luksorda joylashgan. Bu yerda 64 ta dafn topilgan. Gap piramidalar haqida ketmayapti, aksincha, Yangi podsholik fir'avnlari endi piramidalar qurmagan. Ularning qabrlari ortiqcha e'tibordan yashirish uchun qoyalarga o'yilgan va kirish joylari bir vaqtlar devor bilan berkitilgan.

Biroq, sinchkovlik bilan o'rganish vaqtida deyarli barcha dafnlar talon-taroj qilinganligi aniqlangan. Misrning ushbu qadimiy yodgorliklari orasida faqat 1922 yilda ochilgan Tutanxamon qabri bundan mustasno bo'lgan. U zeb-ziynatlar, oltin va boshqa xazinalar bilan to'la edi, ammo dahshatli la'nati bilan mashhur bo'lgan. Aytishlaricha, aynan o'n to'qqiz yoshida vafot etgan Tutanxamon sarkofagini ochish qazishma ishtirokchilarining sirli o'limiga sabab bo'lgan va hatto Ikkinchi jahon urushining boshlanishini bashorat qilgan.

Tutanxamonning mumiyosi hozir ham uning qabrida saqlanmoqda.

Malikalar vodiysida 70 dan ortiq dafn topilgan. Bu yerda nafaqat malikalar, balki Misr shahzodalari ham dafn etilgan. Bu maqbaralar fir'avnlarning qabrlariga o'xshaydi, ammo biroz kichikroq.

Eng qiziqarlisi Ramses II ning rafiqasi Nefertari qabridir. U butunlay "O'liklar kitobi" illyustratsiyalari bilan bo'yalgan va tashrif buyuruvchilar uchun ochiq, ammo kuniga atigi 150 kishi maqbarani ko'rishi mumkin.

Bir vaqtlar shahar, keyin esa "shahardagi monastir" bo'lgan hunarmandlarning dafn joylari ham e'tiborga loyiqdir - bu yerda har doim ko'plab sayyohlar bo'ladi.

Zodagonlar vodiysida esa qadimgi Misr zodagonlarining qabrlari bilan yonma-yon zamonaviy misrliklar uy-joy qurishadi. Bugungi odamlar va binolar tarix iplari bilan g'alati tarzda o'ralashib ketgan.

File orolidagi ibodatxona majmuasi

File oroli uchta muqaddas orolning eng kattasi bo'lib, uzunligi taxminan 400 m, kengligi 135 m. Eng muqaddas joy Osirisning abadiy uyqu oroli – Biga hisoblangan, bugungi kunda u yarim suv ostida. Bu yerda faqat muqaddas marosimlarni o'tkazish uchun suzib kelgan ruhoniylar bo'lishi mumkin edi.

Ibodatxona majmuasining toji Isida ibodatxonasidir. Monumental asar, uning ulkan barelyeflari, afsuski, uzoq davom etgan toshqinlardan qattiq zarar ko'rgan.

Shuningdek, majmuaga Nektaneb ibodatxonasi, nafis Trayan paviloni va oddiy Xator ibodatxonasi kiradi.

Ramses II ibodatxonasi

Muqaddas Nilning o'rta oqimida Nubiya joylashgan. U erda, kichik Abu-Simbel shaharchasida, piramidalarning o'zi bilan ulug'vorlik bo'yicha birinchilik uchun kurashishga to'liq asosga ega bo'lgan ibodatxonalar joylashgan.

Ramses II ibodatxonasi, shubhasiz, qadimiy me'morchilik fikrining durdonasidir.

Fir'avnning qo'shinlariga (ibodatxona harbiy g'alabalar sharafiga qurilgan) uchta xudo – Amon, Ra va Ptah homiylik qilgan deb hisoblangan. Hukmdor ularni va o'zini ibodatxona fasadidagi haykallarda abadiylashtirishni buyurgan, bundan tashqari, xudolarga ham fir'avn qiyofasi berilgan. Shunday qilib, fasadga taxtda o'tirgan Ramsesning to'rtta ulkan haykali o'rnatilgan. Uning oyoqlari ostida oila a'zolari, jumladan, jami 200 dan ortiq bo'lgan bir nechta bolalar tasvirlangan.

22 fevral (fir'avnning tug'ilgan kuni) va 22 oktyabrda (uning toj kiyish kuni) esa g'ayrioddiy hodisani kuzatish mumkin. Tongda quyosh nurlari ibodatxonaning kirish portaliga kirib, muqaddas joyning orzu qilingan tokchasiga olib boradigan uzunligi 65 m bo'lgan yo'lakni yoritadi. Shu bilan birga, nurlar Ptah xudosining haykaliga tegmaydi, lekin Amon va Ra haykallarida 6 daqiqa to'xtaydi, so'ngra 12 daqiqa davomida Ramses II ni yorqin yoritadi.

Ichkarida ibodatxona to'rtta zaldan iborat bo'lib, har bir keyingi zal oldingisidan kichikroq. Birinchi zalga har kim kirishi mumkin edi, ikkinchisiga – faqat zodagonlar, uchinchisiga – ruhoniylar, to'rtinchi zal faqat fir'avn va uning mulozimlari uchun mo'ljallangan edi.

Ramses II ibodatxonasidan uncha uzoq bo'lmagan joyda, to'g'ridan-to'g'ri qoyada, Ramsesning rafiqasi malika Nefertari qiyofasidagi ma'buda Xatorning ancha sodda ibodatxonasi joylashgan.

O'tgan asrning o'rtalarida ikkala ibodatxona ham qismlarga ajratilgan va balandroqqa ko'chirilgan, aks holda toshqinlar Misrning bu bebaho va qadimiy yodgorliklarini yo'q qilishi mumkin edi.

Piramidalar va Buyuk Sfinks

Misrda yuzga yaqin piramida bor, ularning barchasi turli o'lchamlarda, turli shakldagi toshlardan qurilgan va turli darajada saqlanib qolgan. Qadimgi podsholik davrida bu yerda poytaxt – Memfis joylashgan edi. Bu yerda, shuningdek, butun dunyoga mashhur uchta buyuk piramida – Xeops, Mikerin va Xefren piramidalari joylashgan.

Xeops piramidasi dunyoning yetti mo'jizasidan bizgacha yetib kelgan yagona qadimiy yodgorlikdir. Ammo bugungi kunda ham bundan ulug'vorroq va ulkanroq narsani tasavvur qilish qiyin.

Piramidalarning qurilishi haqida hanuzgacha bahslar davom etmoqda. Qurilish usullaridagi farq, boshqa, unchalik ahamiyatli bo'lmagan piramidalarga nisbatan, juda katta. Bir asrdan kamroq vaqt ichida loy ohakdagi turli shakldagi toshlardan, bir-biriga shu qadar zargarlik bilan moslashtirilganki, ular orasiga pichoq tig'ini ham sig'dirib bo'lmaydigan ko'p tonnali monolit bloklarga sakrash amalga oshirilgan.

Hozirgi kunda ham Misrning ushbu qadimiy yodgorliklarini yaratish bo'yicha hech qanday ilmiy versiya tanqidga dosh berolmaydi, piramidalar yo o'zga sayyoraliklar yoki qadimgi atlantlar sivilizatsiyasi yordamida qurilgan deb ishonish qoladi.

Piramidalar yonida Buyuk Sfinks yotibdi. Uning ibodatxonasi allaqachon vayron bo'lgan va piramidalarning o'zi qo'riqchisi quyosh chiqishini kuzatmoqda. Uzunligi 73 m va balandligi 20 m bo'lgan monolit haykal inson boshi va fir'avn Xefrenning yuzi bilan yotgan sherni ifodalaydi.

Har oqshom qadimiy Nekropol yorqin projektorlar nuri bilan yoritiladi va turli tillarda, jumladan rus tilida ham, Misrning jonlangan tarixi yangraydi.

Bu joylarda bo'lish taassurotlarini so'z bilan tasvirlab bo'lmaydi. Bir vaqtning o'zida zavq, g'urur, sajda qilish, ahamiyatsizlik va ulug'vorlikning qandaydir yovvoyi aralashmasi, ammo aynan shu his-tuyg'ular insonda uning haqiqiy mohiyatini uyg'otadi.

Ishonmaysizmi? Hammasi sizning qo'lingizda.